Թուրքերը չէին կարող առանց հայերի օգնության ունենալ <>

Օսմանյան կայսրության վերջին 200 տարիների ընթացքում հայերը մեծ դեր են կատարել թուրքական արվեստի զարգացման գործում`ճարտարապետություն,նկարչություն,տպագրություն,երաժշտություն և այլն:Սակայն ամենանշանակալիցը Թատրոնն էր.թուրքական թատրոնի սկզբնավորումը ու առաջին հիսուն տարիների պատմությունը սերտորեն կապված է հայ գործիչների անվան հետ:Թուրքերեն լեզվով առաջին ներկայացումները կազմակերպել են հայերը,իսկ 1869թ. թուրքական կառավարությունը մայրաքաղաքում թատերախումբ պահելու տասնամյա մենաշնորհը տվել է հայազգի Հակոբ Վարդովյանի հիմնադրած <<Օսմանյան թատրոնին>>:

Թուրքական թատրոնի առաջին և միակ դերասանուհիները եղել են հայերը,և եթե չլիներ այս կարևոր հանգամանքը,ապա 19-րդ դ.վերջին և 20-րդ դ.սկզբին թուրքական թատրոնի գոյությունը խիստ կասկածելի կլիներ:

Արդեն 1850-ական թթ. բազմաթիվ հայ երիտասարդներ իրենց կրթությունը շարունակում էին Եվորպայում:Նրանք վերադառնում էին`իրենց հետ բերելով ժամանակի նորմածությունները,որոնք դրական ազդեցոթյուն էին գործում նաև հասարակության մեջ կանանց դիրքի բարելավման վրա:Այդ նորամուծությունների թվին էր պատկանում նաև թատրոնը և այնտեղ կին դերասանի խաղը,ինչը խանդավառությամբ ընդունվեց օսմանյան հասարակության կողմից:Սկզբնական շրջանում թատերական ներկայացումները կազմակերպվում էին մեծահարուստների տներում կամ վարժարաններում:Սակայն ամեն ինչ փոխվում է,երբ Սրապիոն Հեքիմեանը 1856թ. ճևավորում է առաջին պրոֆեսիոնալ թատերախումբը:Սկզբնական շրջանում թատերախմբում խաղում էին միայն հայ և թուրք դերասանները ապա Ստեփան Էքչեանը մի հայ աղջկա սովորեցնում է բեմական արվեստ և բեմ է հանում նրան:Խոսքը ԱՂԱՎՆԻ ԽԱՄՍԵԱՆԻ մասին է,ով առաջին անգամ բեմ է դուրս եկել 1856թ.`դառնալով հայ և թուրք թատրոնի առաջին կին դերասանը:Հասարակությունը շատ ջերմ է ընդունում կին դերասանիխաղը,որի պակասը վաղուց զգացվում էր:Առաջին պրոֆեսիոնալ դերասանուհի համարվում է Արուսեակ Փափազյանը:Արուսեակի մեծ համբավը ոգևորեց և բեմ հանեց այլ տաղանդավոր դերասանուհիների ինչպիսիք էին Մարի Նվարդը,Թ.Հերանույշը,Թերեզա Չուհաճեանը,ովքեր դարձել են թուրքական բեմի պարծանքը:

Առաջին թատերախումբը,որը Օսմանյան կայսրությունում ունեցել է կանոնավոր ներկայացումներ և կրել է պրոֆեսիոնալի դրոշմը,Հակոբ Վարդովեանի խումբն էր:Վարդովեանի դերը`որպես թուրք թատրոնի հիմնադրի,հստակ ձևակերպել է Սելիմ Քերչեքը`նշելով,որ թուրքերը նրան են պարտական իրենց թատրոնի ստեղծման համար:1908թ. հեղափոխությունից հետո,Փարիզում կրթություն ստացած թուրք երիտասարդները ծրագրեր էին կազմում ազգային թատրոնի ստեղծման համար:Բյուրհանեդդին բեյի անվան հետ է կապված թուրքական ազգային թատերախումբ ստեղծելու փորձերը:Նա ամեն ջանք գործադրում էր թուրքական թատրոնը հայկական տարրերից ու ազդեցությունից ազատելու համար,սակայն թուրքերը չէին կարող առանց հայերի օգնության ունենալ ազգային թատրոն,քանի որ իսլամն արգելում էր կնոջ ներկայությունը բեմում: Նրանք նույնիսկ գնչուհիներին էին թատրոն բերում,որոնք թրքախոս էին և կարող էին նպաստել հայերից ազատվելու գործին:Սակայն ապարդյուն. հայ դերասանուհիները կրկին մնում են անփոխարինելի:Թուրքական ազգային թատրոնը հիմնադրվեց 1914թ. որը կոչվում էր <<Դար ուլ Բեդան>> և գոյություն ունեցավ մինչև 1923թ.:Այս թատրոնում ևս հայերը իրենց ձեռագիրը թողեցին մասնավորապես Էլիզ Պինեմեճեանը,ով ըստ Վասֆի Րիզա Զոբունի <<Այս օրվանից մինչև այսօր>>գրքի ներկայացվում է որպես Ստամբուլցիների սիրելի………….

Եզրակացությունները թողնում եմ ձեզ……….

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s