“Չկա ավելի գեղարվեստական բան,քան սիրել մարդկանց”

Վինսենտը խոտի մի ցողունից գնում է դեպի անծայրածիր հորիզոնը,անսահման մեծից անսահման փոքրը,արտահայտելով,փորձելով արտահայտել աշխարհը տիեզերական իր ամբողջությամբ,բնության մեջ բացահայտելով գլխապտույտ հեռանկարներ:Նրա կտավները հիշեցնում են ինտիմ օրագրից հապշտապ առնված էջեր:

Վինսենտն ուզում է ոչ այնքան բացատրել,որքան արտահայտել,մտածում է ոչ այնքան կարգուկանոնի,որքան ռիթմի մասին,ոչ այնքան հավասարակշռության,որքան լարվածության մասին:Նրան առաջին հերթին հետաքրքրում է ու ամենից ավելի գրավում ոչ թե մարդկանց կամ առարկանների վերացական ընդհանրությունը,այլ,ընդհակառակն,ամեն մարդու,ամեն առարկայի միակ,անհատական անկրկնելի նկարագիրը,Ողբերգականորեն անցողիկ կերպարը,որը հատուկ է այդ մարդկանց կամ այդ առարկաններին նրանց կեցության այդ վաղանցուկ պահին:

gauguin19

(նկարի հեղինակ`Պոլ  Գոգեն)

Վինսենտ Վան Գոգի մասին առաջին քննադատական հոդվածը`<<Մերկյուր դե Ֆրանսի>> համարում,Ալբեր Օրիեի կողմից:

<< Այս նկարչի ողջ ստեղծագործությանը,-գրում էր Օրիեն,-բնորոշ է անչափությունը,անչափությունն ամեն ինչում`ուժի,նյարդայնության,զորեղ արտահայտչականության մեջ:Այն բանում,թե ինչպես անառարկելիորեն է նա հավաստում իրերի բնույթը,ձևերի պարզեցման մեջ,արևին դիմահար նայելու հաճախ չափազանց համարձակ,հանդուգն փորձում,նրա գծանկարի ու գույնի բուռն մոլեգնության մեջ,ամեն ինչում,ընդհուպ մինչև նրա տեխնիկայի ամենափոքր առանձնահատկությունների մեջ,զգացվում է ՀՍԿԱՆ`խիզախ,հանդուգն,շատ հաճախ կոպիտ,իսկ երբեմն էլ պարզասրտորեն նրբանկատ>>:Վինսենտ Վան Գոգը`<<այդ հզոր,անկեղծ և զտարյուն նկարիչը`հսկայի կոպիտ ձեռքերով,հիստերիկ կնոջ նյարդերով ու պայծառատեսի հոգով,միանգամայն ինքնատիպ է և առանձնանում է մեր ժամանակի խղճուկ արվեստում>>:

<<Տեր աստծո մասին չի կարելի դատել այն բանով,թե ինչպես է ստեղծված այստեղի աշխարհը,դա սևագիր ուրվանկար է,ընդ որում`անհաջող>>:

<<Այն,ինչի վրա ես այժմ աշխատում եմ,պետք է իր շարունակությունը գտնի ոչ միանգամից և ոչ այժմ:Բայց չէ որ կգտնվեն նաև որոշ մարդիկ,որոնք նույնպես կհավատան այն ամենին,ինչ ճշմարտացի է:Իսկ ի՞նչ է նշանակում առանձին անհատներ:Ես դա այնպես ուժեղ եմ զգում,որ հակված եմ մարդկության պատմությունը նույնացնել հացի պատմության հետ.եթե հողում չցանես,ապա այդ դեպքում ի՞նչը պիտի հնձես…>>:

<<Հասարակ ժողովրդին պահում են տգիտության մեջ,-անընդհատ Էմիլ Բերնարին ասում էր Վինսենտը,-նրան հրամցնում են միայն օլեոգրաֆիա:Իմպրեսիոնիզմն իր բերկրուն ներկապնակով պետք է հանգիստ բերի նրան գործից հետո  և իր գույների կախարդանքով ստիպի մոռանալ չքավորությունը>>:

<<Իմ վրձնախազերում չկա ոչ մի սիստեմ,-խոստովանել է նա Էմիլ Բերնարին:Ես դրանք կտավի վրա եմ դնում վրձնի անհավասարաչափ հարվածներով և թողնում ինչպես կա:Ինչ-որ տեղ ստացվում է խիտ ներկով,ինչ-որ տեղ կտավը չի ներկված,կան անավարտ տեղեր,ուղղումների հետքեր,կոպտություն,բայց ի վերջո,ըստ իս,բավական հուզիչ ու տագնապալի տպավորություն է ստացվում,որպեսզի վրդովեցնի տեխնիկայի մասին նախապաշարված կարծիք ունեցող մարդկանց:                    

<<Ես կուզենայի,-ասում է Վինսենտը,-մարդկանց հանգստացնող ինչ-որ բան ներշնչել,այնպիսի մի բան,որով մենք`մարդիկս,կարողանայինք մխիթարվել և դադարեինք մեզ մեղավոր կամ դժբախտ զգալ>>:

<<Ես գույնից օգտվում եմ ոչ նրա համար,որ ստույգ վերարտադրեմ այն,ինչ իմ հայացքի առջև է,այլ  ավելի ազատ,որ ավելի լիարժեք արտահայտեմ ինձ>>:

<<Ես միայնակ եմ,ինչ կարող ես անել,հավանաբար ինքնամոռաց աշխատանքի պահանջն իմ մեջ ավելի ուժեղ է,քան հաղորդակցման պահանջը,ահա թե ինչում եմ ես այնպես համառորեն ներկեր ու կտավ պահանջում:Ես միայն այն ժամանակ եմ զգում,որ ապրում եմ,երբ աշխատում եմ առանց դադարի>>:

<<Ես հուսախաբ կլինեի,-հավատացնում է նա,-եթե իմ ֆիգուրները սիրուն լինեին….Ես չեմ ուզում,որ դրանք ակադեմիականորեն ճիշտ լինեն…Եթե լուսանկարենք հող փորող մարդու,ապա նկարում նա չի փորի>>Առարկանները չպետք է նկարել այնպես,ինչպես որ են,այլ անյպես,ինչպես դրանք զգում ես,ընդ որում նկարել շարժման մեջ,նկարել <<գործողությունը հանուն գործողության>>,ինչպես վարվել են Դոմիեն և Դելակրուան`չվախենալով<<կամայական համաչափություններից>>,այնպիսի անատոմիայով ու կառուցվածքով,որը կդատապարտեին<<ակադեմիականները>>:<<Ես ամենից շատ ուզում եմ սովորել այպիսի անճշտություններ ու վրիպումներ թույլ տալ ընդդեմ կանոնների,իրականության այնպիսի կերպարանափոխություններ ու աղավաղումներ,որ ի վերջո ստացվի,-այո,եթե կուզեք,-կեղծիք,սակայն ավելի ճշմարտացի,քան տառացի ճշմարտությունը>>:

<<Ինձ համար ավելի հեշտ է մեռնել,քան ապրել:Մեռնելը դժվար է,սակայն ապրելը  ծանր է ավելի>>:

 

(<<Վան Գոգի կյանքը>>, Անրի Պերյուշո )                                                                                                                                                                                                                                                                            

ՎԱՆ ԳՈԳ ՆկԱրՉի ՄտՈրուՄնԵրԸ

Vincent van Gogh650

 

<<Մի որոշ առումով ես երջանիկ եմ,որ չեմ սովորել  յուղաներկով աշխատել:Թերևս այդ դեպքում ես կընտելանայի ուշադրությունից դուրս թողնել նման էֆեկտները,իսկ հիմա ասում եմ`ոչ, հենց դրանք են ինձ հարկավոր:Եթե դա անհնարին է, նշանակում է`անհնարին է, սակայն ես կփորձեմ հասնել իմ նպատակին, չնայած որ չգիտեմ էլ,թե ինչպես մոտենամ դրան:Ես ինքս էլ չեմ կարող ասել,թե ինչպես եմ նկարում:Երբ ես տեսնում եմ իմ երևակայությունը գրգռող մի ինչ-որ բան,նստում եմ սպիտակ կտավի առաջ,դիտում այն,ինչ գտնվում է իմ հայացքի առջև,և ասում եմ ինքս ինձ.այս սպիտակ կտավից դու պետք է ինչ-որ բան ստեղծես:Տուն եմ վերադառնում դժգոհ,կտավը դնում եմ մի կողմ և,փոքր-ինչ հանգստանալով,նայում եմ նրան որոշ տագնապով.ես առաջվա պես դժգոհ եմ.անչափ կենդանի է իմ հայացքի առջև հառնած բնությունը,որ ես գոհ լինեմ,և այնուամենայնիվ իմ նկարում տեսնում եմ այն բանի արձագանքը,ինչը ցնցել էր ինձ,հաղորդակից դարձրել ինչ-որ գաղտնիքի.ես այն սղագրել եմ:Իմ սղագրության մեջ կարող են բառեր հանդիպել,որոնք հնարավոր չի վերծանել,-սխալներ կամ բացթողումներ,-և,այնուամենայնիվ,նրանում պահպանվել է ինչ-որ բան այն ամենից,ինչ պատմել էին պուրակը,ծովափը կամ մարդկային կերպարանքը,և դա հաղորդվել է ոչ ինչ-որ մեռած կամ պայմանական լեզվով,որ գալիս են սերտած հնարքներից կամ կանոններից,այլ բնության իսկ ստեղծած լեզվով…>>

 

Նկարչին, որին,ինչպես և ուրիշ մարդկանց, ամենևին էլ օտար չէր աշխարհիկ հաջողության ձգտումը,նա շնորհավորեց ի սրտե.երբ ինչ-որ ցուցահանդեսի կազմակերպիչներ հրաժարվել էին ընդունել նրա նկարը.<<Ես չեմ սկսի ձեզ հավատացնել,որ ինձ հետ էլ տեղի կունենար նույն բանը այն պարզ պատճառով,որ իմ մտքով երբեք էլ չի անցել ցուցադրվել…Ես չեմ ունեցել և,ինչպես ինձ թվում է,երբևէ ցանկություն չեմ ունենա խնդրել հասարակությանը,որ նա գա դիտելու իմ նկարները:Գովեստի հանդեպ ես անտարբեր չեմ,սակայն պետք է,որ այն արտահայտվի առանց ավելորդ աղմուկի:Ըստ իս,ամենացանկալին հայտնի կարծիքի հանրաճանաչությունն է>>: (նկարիչը,որին ուղղված էին Վան Գոգի խոսքերը,Վան Ռապարդն էր http://en.wikipedia.org/wiki/Anthon_van_Rappard)

<<Իմ մեջ հուր է վառվում,որ ես չեմ կարող թողնել հանգչի,որը ես,ընդհակառակը,պարտավոր եմ բորբոքել,չնայած չգիտեմ էլ,թե ինչի կհանգեցնի դա:Ես չեմ զարմանա,եթե ամեն ինչ ինձ համար տխուր ավարտվի:Բայց որոշ պարագաններում ավելի լավ է պարտված լինել,քան հաղթող.այսպես,օրինակ,ավելի լավ է Պրոմեթևս լինել,քան Զևս>>:

 

<<Ի՞ նչ եմ որոնում ես>>-ինքն իրեն հարցնում է նա: <<Ես կուզենայի ավելի լավը լինել>>,ի վիճակի չլինելով չափելու իր խառնվածքի ողջ բարդությունը,ընդգրկել իր ողջ ընդհանրության մեջ,գլխապտույտ թռիչքի մեջ նվիրական,իրեն անծանոթ պոռթկումներր,որոնց նա ապարդյուն կերպով փորձում է բավարարություն տալ,Կատարելության այդ կարոտին,նրա մեջ լուծվելու միստիկական այդ ծարավին,որ անչափակից է մարդկային սովորական ակնկալիքներին:

<<Ես գիտեմ,որ կարող էի լինել բոլորովին այլ մարդ….Դուք հիմա ասում եք.<<Սկսված այսինչ ժամանակվանից դու սկսեցիր վայրէջք ապրել,հանգար,դադարեցիր աշխատել>>:Ճի՞ շտ է արդյոք դա:Ճիշտ է,ես ապրեցի,ինչպես կարող էի…ինչպես հաջողվում է:Ճիշտ է,որ ես կորցրել եմ շատերի վստահությունը,ճիշտ է,որ իմ դրամական գործերը ողբալի վիճակում են ,ճիշտ է, որ իմ ապագան բավական մռայլ է ներկայանում ,ճիշտ է, որ ես կարող էի ավելիին հասնել,ճիշտ է,որ ես շատ ժամանակ եմ կորցրել`հազիվհազ հացի փող վաստակելով ինձ համար,ճիշտ է ,որ իմ կրթության գործն էլ հուսահատվելու աստիճան վատ է,և ես շատ բան կարիք ունեմ:Սակայն սա նշանակում է արդյոք,թե ես բարոյալքվել եմ>>:Ի՞նչպես կարելի է նման հետևություն անել:<<Նա,ում փոթորկուն ծովը երկար քշում է տանում, ի վերջո հասնելու է ափ>>:

 

 

 

Շարունակելի…………..

(<<Վան Գոգի կյանքը >>,Անրի Պերյուշո)